Այսօրուան աշխարհը շատ արագ կը փոխուի։ Ամէն օր արհեստագիտական նոր միջոցներ կը ստեղծուին, իսկ արհեստական բանականութիւնը (AI) դարձած է երիտասարդներու առօրեային մէկ մասը։ Անոնք կ’օգտագործեն զայն դպրոցական աշխատանքներու, տեղեկութիւն գտնելու, լեզուներ սորվելու եւ նոյնիսկ իրենց առօրեայ խնդիրներուն լուծումներ գտնելու համար։ Այս պատճառով ալ կարեւոր է մտածել, թէ ինչպէ՛ս Հայ Եկեղեցին կրնայ օգտուիլ այս նոր միջոցէն՝ երիտասարդները իրենց հաւատքին, լեզուին եւ մշակոյթին աւելի մօտեցնելու։
Դարեր շարունակ Հայ Եկեղեցին եղած է հայ ժողովուրդին հոգեւոր եւ ազգային կեդրոնը։ Ան ոչ միայն պահպանած է քրիստոնէական հաւատքը, այլ նաեւ հայոց լեզուն, գրականութիւնը, պատմութիւնը եւ մշակոյթը։ Այսօր, երբ շատ երիտասարդներ կ’ապրին Սփիւռքի տարբեր երկիրներու մէջ, անոնք միշտ չէ, որ հնարաւորութիւն ունին կանոնաւորաբար եկեղեցի երթալու կամ հայերէն դասերու մասնակցելու։ Ահա թէ ինչու արհեստական բանականութիւնը կրնայ դառնալ կամուրջ մը՝ եկեղեցւոյ եւ երիտասարդներուն միջեւ։
Օրինակ, կարելի է ստեղծել արհեստական բանականութեամբ աշխատող ծրագիր մը, որ պատասխանէ երիտասարդներու հարցումներուն Հայ Եկեղեցւոյ պատմութեան, Աստուածաշունչին, սուրբերուն, խորհուրդներուն եւ եկեղեցական տօներուն մասին։ Երիտասարդ մը, որ հարց ունի աղօթքի, պահքի կամ Սուրբ Պատարագի նշանակութեան մասին, կրնայ անմիջապէս ստանալ պարզ եւ հասկանալի բացատրութիւն։ Այսպիսի ծրագիր մը կրնայ նաեւ առաջարկել Աստուածաշնչական ընթերցումներ, ամենօրեայ հոգեւոր խորհրդածութիւններ եւ աղօթքներ՝ ըստ օգտագործողին հետաքրքրութիւններուն։
Արհեստական բանականութիւնը կրնայ նաեւ օգնել արեւմտահայերէնի պահպանութեան։ Շատ երիտասարդներ կը դժուարանան կարդալ կամ գրել արեւմտահայերէն, որովհետեւ առիթները սահմանափակ են։ Եկեղեցին կրնայ ստեղծել AI-ով աջակցուած դասեր, լեզուական խաղեր եւ զրոյցի ծրագիրներ, որոնք երիտասարդներուն պիտի օգնեն բարելաւելու իրենց հայերէնը՝ միաժամանակ սորվելով քրիստոնէական արժէքներու եւ հայկական մշակոյթի մասին։
Սակայն պէտք է յիշել, որ արհեստական բանականութիւնը միայն գործիք մըն է։ Ան չի կրնար փոխարինել աղօթքը, Սուրբ Պատարագը, քահանային առաջնորդութիւնը կամ եկեղեցական համայնքին մէջ անձնական մասնակցութիւնը։ Իրական հաւատքը կը զարգանայ մարդոց միջեւ յարաբերութիւններով, միասնական աղօթքով եւ Աստուծոյ հետ անձնական կապով։ Ուստի AI-ը պէտք է օգտագործուի որպէս լրացուցիչ միջոց, այլ ոչ թէ որպէս եկեղեցական կեանքի փոխարինող։
Կը կարծեմ, թէ Հայ Եկեղեցին պէտք է բաց ըլլայ նոր գաղափարներու եւ ժամանակակից միջոցներու նկատմամբ։ Եթէ ան իմաստութեամբ եւ պատասխանատուութեամբ օգտագործէ արհեստական բանականութիւնը, կրնայ աւելի մօտենալ երիտասարդ սերունդին եւ օգնել անոնց, որ աւելի լաւ հասկնան իրենց հաւատքը, պատմութիւնը եւ ազգային ինքնութիւնը։ Այս ձեւով նոր արհեստագիտութիւնը ոչ թէ վտանգ պիտի դառնայ, այլ նոր հնարաւորութիւն մը՝ Հայ Եկեղեցւոյ առաքելութիւնը շարունակելու եւ երիտասարդները ներշնչելու ապագային համար։
Նիքըլըս Ֆրէնտեան