ՀԱՅ ԵԿԵՂԵՑԻՆ

1. Ե՞րբ հայ ազգը քրիստոնեայ դարձաւ։

Մեր ազգը հեթանոս ժողովուրդներուն մէջ առաջինն էր, որ ընդունեց Քրիստոսի սուրբ հաւատքը։ Սուրբ Թադէոս եւ Սուրբ Բարթողիմէոս առաքեալները եկան Հայաստան, աւետարանը քարոզեցին եւ այստեղ հիմնեցին Քրիստոսի Եկեղեցին։ Այսպէս, մեր Եկեղեցին դարձաւ հեթանոս ազգերուն մէջ հաստատուած առաջին քրիստոնէական Եկեղեցին։

2. Ի՞նչ նամակ գրեց Աբգար թագաւորը Քրիստոսին։

Հայոց Աբգար թագաւորը, որ Եդեսիան գրաւեց, վերաշինեց եւ իշխեց Միջագետքի վրայ, կը տառապէր այնպիսի հիւանդութենէ մը, որ բժիշկները չէին կրնար բուժել։ Երբ լսեց Քրիստոսի հրաշագործ բժշկութիւններուն մասին, նամակ գրեց Անոր՝ աղաչելով, որ գայ Եդեսիա եւ զինք բժշկէ։

Մեր Տէրը Աբգարի պատգամաբերներուն պատասխանեց, թէ այժմ չի կրնար գալ, բայց Իր Համբարձումէն ետք Իր աշակերտներէն մէկը պիտի ղրկէ, որպէսզի բուժէ թագաւորը։

3. Առաքեալներէն ո՞վ գնաց Աբգարը բժշկելու։

Քրիստոսի Համբարձումէն ետք, Տիրոջ 34 թուականին, Սուրբ Թադէոս առաքեալը եկաւ՝ իր հետ բերելով այն գեղարդը, որով Քրիստոսի կողը խոցուած էր խաչին վրայ։ Ան բժշկեց Աբգար թագաւորը, քարոզեց Քրիստոսի Աւետարանը, մկրտեց թագաւորը, անոր արքայական ընտանիքը եւ ժողովուրդը, եւ այսպէս հիմնեց Հայոց Եկեղեցին։

Աբգարը, հետեւաբար, առաջին քրիստոնեայ միապետն էր։ Ան սրբութեամբ վախճանեցաւ, եւ Հայ Եկեղեցին երախտագիտութեամբ ամէն տարի կը յիշատակէ եւ կը պատուէ անոր յիշատակը։

4. Ո՞վ էր Հայաստանի առաջին քրիստոնեայ նահատակը։

Աբգար թագաւորի մահէն ետք Սանատրուկը դարձեալ կռապաշտութեան անցաւ եւ սկսաւ հալածել քրիստոնեաները։

Սուրբ Թադէոս առաքեալը, Եդեսիայէն Հայաստան գալով, կը քարոզէր Աւետարանը եւ Քրիստոսի հաւատքին դարձուց թագաւորին կոյս դուստրը՝ Սանդուխտը։

Սանատրուկը, այս բանէն զայրացած, դաժան կերպով սպաննեց առաքեալը։ Տեսնելով իր դստեր հաստատուն հաւատքը՝ ան նաեւ հրամայեց անոր մահապատիժը։ Այսպէս Սուրբ Սանդուխտը դարձաւ Հայաստանի առաջին կոյս նահատակը՝ Քրիստոսի Եկեղեցւոյ անուշահոտ շուշանը։

5. Ինչպէ՞ս Սուրբ Բարթողիմէոս առաքեալը լուսաւորեց Հայաստանը։

Սուրբ Բարթողիմէոս առաքեալը մօտաւորապէս 49 թուականին եկաւ Մեծ Հայք եւ քարոզեց Քրիստոսի Աւետարանը։ Ան Անդձեւացեաց գաւառի Հոգեաց վանքին հիմը դրաւ եւ այնտեղ հաստատեց Սուրբ Աստուածածնի պատկերը, զոր Երուսաղէմէն իր հետ բերած էր՝ զայն յանձնելով Սանատրուկ թագաւորի քրոջ՝ Ողուհիին։

Սակայն Սանատրուկը ոչ միայն իր քոյրը սպաննեց, այլ նաեւ Սուրբ Բարթողիմէոս առաքեալը եւ բազմաթիւ այլ քրիստոնեաներ։

6. Ինչպէ՞ս քրիստոնէութիւնը տարածուեցաւ Հայաստանի մէջ։

Քրիստոնէութիւնը աստիճանաբար տարածուեցաւ Հայաստանի մէջ եպիսկոպոսներու եւ քահանաներու անխոնջ աշխատանքով ու քարոզչութեամբ։

Արտաւազդ Բ. թագաւորը հրամայեց նահատակել Ոսկեան կոչուած քահանաները եւ անոնց աշակերտները՝ Սուքիասեանքը (129–130 թթ.)։ Ապա Խոսրով Ա. թագաւորը եւ անկէ ետք անոր որդին՝ Տրդատ Մեծը (284 թ.), սաստիկ հալածանքներ սկսան քրիստոնեաներուն դէմ։ Սակայն, հակառակ այդ հալածանքներուն, քրիստոնէութիւնը շարունակեց տարածուիլ, մինչեւ որ շուտով տիրապետեց ամբողջ Հայաստանի մէջ եւ դարձաւ հայ ժողովուրդին ազգային կրօնը եւ հայու ինքնութեան նշանը։

7. Ինչպէ՞ս Տրդատ թագաւորը չարչարեց Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը։

Տրդատ թագաւորը սաստիկ չարչարեց պարթեւ իշխանազուն Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը, որովհետեւ ան մերժեց կուռքերուն երկրպագել եւ չհնազանդեցաւ թագաւորական հրամանին։

Տեսնելով, սակայն, որ ո՛չ տանջանքները կը կոտրէին անոր կամքը, ո՛չ ալ կը խլէին կեանքը, Տրդատ հրամայեց զինք նետել մահապարտներու խոր վիրապը, որպէսզի թունաւոր օձերն ու սողունները զինք ոչնչացնեն։

8. Ինչպէ՞ս Տրդատ թագաւորը սպաննեց Հռիփսիմեանց կոյսերը։

Ապա Տրդատ թագաւորը սպաննեց Սուրբ Հռիփսիմէն, Սուրբ Գայիանէն եւ անոնց ընկերակից կոյսերը, որոնք Հռոմէն փախած էին քրիստոնեաներու հալածանքներէն եւ ապաստան գտած էին Հայաստանի մէջ՝ իրենց քրիստոնեայ եղբայրներուն մօտ։

9. Ինչպէ՞ս Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը լուսաւորեց հայ ժողովուրդը։

Աստուծոյ կամքով Տրդատ թագաւորը իր անօրէնութեան պատիժով գազանի կերպարանք ստացաւ։

Այդ ժամանակ Աստուած յայտնեց Տրդատի քրոջ՝ Խոսրովիդուխտին, թէ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը տասնհինգ տարի վիրապին մէջ մնալէ ետք տակաւին ողջ էր, եւ միայն ան կրնար բժշկել թագաւորը, իշխաններն ու մեծամեծները։

Խոսրովիդուխտը հրամայեց Սուրբ Գրիգորը վիրապէն հանել։ Ան բժշկեց Տրդատը, ապա Աւետարանը քարոզելով լուսաւորեց թագաւորը, արքունիքը եւ ամբողջ ժողովուրդը՝ զանոնք դարձնելով Աստուծոյ ճշմարիտ գիտութեան ու հաւատքին։

Այսպէս Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը դարձաւ հայ ժողովուրդին երկրորդ Լուսաւորիչը՝ մեր առաջին Լուսաւորիչներէն՝ Սուրբ Թադէոս եւ Սուրբ Բարթողիմէոս առաքեալներէն ետք։

10. Ինչպէ՞ս Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը դարձաւ Սուրբ Էջմիածնի Կաթողիկոս։

Սուրբ Թադէոս առաքեալի աշակերտ Թէոփիլոսը իր եպիսկոպոսական աթոռը հաստատած էր Փոքր Հայքի Կեսարիա քաղաքին մէջ, եւ այդ աթոռին առաքելական յաջորդութիւնը հասած էր մինչեւ Լեւոնդիոս հայրապետը։

Ուստի Տրդատ թագաւորի հրամանով Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը մեծ պատիւներով եւ իշխաններու ու ազնուականներու ընկերակցութեամբ մեկնեցաւ Կեսարիա, ուր Տիրոջ 302 թուականին ստացաւ եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւնը՝ որպէս Սուրբ Թադէոս եւ Սուրբ Բարթողիմէոս առաքեալներու օրինական յաջորդը։

Վերադառնալով Հայաստան՝ ան մկրտեց Տրդատ թագաւորը, Աշխէն թագուհին, Խոսրովիդուխտ կոյսը, իշխանները, մեծամեծները եւ ամբողջ ժողովուրդը։ Ան բազմաթիւ եկեղեցիներ շինեց, բազմաթիւ եպիսկոպոսներ ձեռնադրեց եւ հայրապետական աթոռը հաստատեց Վաղարշապատ քաղաքին մէջ՝ Սուրբ Էջմիածնի Մայր Տաճարին մէջ, զոր կառուցեց մեր Տիրոջ տեսիլքով ստացած հրամանով։

11. Ինչպէ՞ս Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը վարեց Կաթողիկոսի իր բարձր պաշտօնը։

Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը երկար տարիներ մեծ հաւատարմութեամբ, նախանձախնդրութեամբ եւ իմաստութեամբ առաջնորդեց Հայ Եկեղեցին՝ որպէս անոր Կաթողիկոս։ Ան հաստատեց Հայաստանը Քրիստոսի ճշմարիտ հաւատքին մէջ, կանոնաւորեց եկեղեցական կեանքը եւ զօրացուց Եկեղեցւոյ կարգապահութիւնը։ Ան դարձաւ ոչ միայն հայ ժողովուրդին առաքեալը, այլ նաեւ այն դրացի ազգերուն, որոնք կը գտնուէին Հայոց թագաւորութեան հովանաւորութեան տակ։

12. Ինչպէ՞ս Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը հանգչեցաւ Տիրոջ մէջ։

Երբ Սուրբ Գրիգորը ծերացաւ, իր որդին՝ Արիստակէսը ձեռնադրեց Հայոց Կաթողիկոս, իսկ իր թոռը՝ Գրիգորիսը, Վիրքի եւ Աղուանից Կաթողիկոս։ Այնուհետեւ ինք քաշուեցաւ Սեպուհ լեռը, ուր ճգնաւորական կեանք ապրեցաւ։

Այնտեղ, առանձնութեան մէջ, աւարտեց իր առաքելական ծառայութիւնը եւ հանգչեցաւ Տիրոջ մէջ։ Հովիւներ զինք թաղեցին, իսկ հետագային անոր սուրբ նշխարները յայտնուեցան ճգնաւոր Գառնիկին եւ մեծ պատիւներով փոխադրուեցան Վաղարշապատ։ Անոնց մէկ մասը բաժնուեցաւ աշխարհի զանազան կողմերը՝ որպէս սուրբ մասունքներ, որոնք հաւատացեալները մեծ երկիւղածութեամբ եւ պատկառանքով կը մեծարեն։

13. Ի՞նչ երախտագիտութիւն կը ցուցաբերէ Հայ Եկեղեցին Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչին։

Հայ ժողովուրդը, Քրիստոսի Աւետարանին նկատմամբ յաւիտենական հաւատարմութիւն եւ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչին նկատմամբ երախտագիտութիւն խոստանալով, մինչեւ այսօր Սուրբ Պատարագի եւ եկեղեցական բոլոր պաշտօններու ընթացքին Աստուծմէ կը խնդրէ անոր բարեխօսութիւնը։

Ամէն տարի, մասնաւորաբար Մեծ Պահոց շրջանին, մեծ յարգանքով կը տօնէ Լուսաւորիչին Վիրապ մուտքը, իսկ Զատիկէն ետք՝ Վիրապէն ելլելը։ Նաեւ մեծ հանդիսութեամբ կը պատուէ անոր սուրբ մասունքները։ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը պատուուած է ոչ միայն Հայ Եկեղեցւոյ, այլ նաեւ յունական եւ լատինական եկեղեցիներուն մէջ։

14. Ի՞նչ է Հայոց Կաթողիկոսութիւնը։

Հայոց Կաթողիկոսութիւնը Հայ Եկեղեցւոյ գերագոյն հայրապետական աթոռին առաքելական յաջորդութիւնն է, որ կը հասնի Սուրբ Թադէոս եւ Սուրբ Բարթողիմէոս առաքեալներէն մինչեւ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ եւ անոր յաջորդները։

Թէեւ Սուրբ Գրիգորը եպիսկոպոսական ձեռնադրութիւնը ստացաւ Կեսարիոյ մէջ, սակայն իր հայրապետական աթոռը փոխադրեց Մեծ Հայք՝ այն վայրը, ուր մեր երկու առաքեալները քարոզեցին Աւետարանը եւ իրենց արիւնը թափեցին Քրիստոսի վկայութեան համար։

Այդ առաքելական աթոռը շարունակուեցաւ սուրբ հայրապետներու միջոցով, որոնք հալածանքներու եւ նոյնիսկ նահատակութեան գնով պահպանեցին Քրիստոսի հաւատքը, մինչեւ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչը դարձաւ այդ առաքելական աթոռին օրինական ժառանգորդը։ Ան այդ ժառանգութիւնը փոխանցեց իր օրինական յաջորդներուն՝ Արարատեան Սուրբ Էջմիածնի Մայր Աթոռի Կաթողիկոսներուն։

15. Արդեօ՞ք հայրապետական աթոռը միշտ Սուրբ Էջմիածնի մէջ մնացած է։

Քաղաքական հանգամանքներու պատճառով Հայոց հայրապետական աթոռը ժամանակ առ ժամանակ փոխադրուած է Հայաստանի ուրիշ կարեւոր քաղաքներ։

Այսպէս՝ ան փոխադրուեցաւ Դուին (452 թ.), ապա Անի (993 թ.), Հռոմկլա (1114 թ.) եւ Սիս (1294 թ.)։

Սակայն Կիլիկիոյ Հայկական Թագաւորութեան անկումէն ետք, երբ հայ ժողովուրդը այլեւս քաղաքական մայրաքաղաք չունէր, ամբողջ ազգին փափաքն էր, որ հայրապետական աթոռը վերադառնայ իր սկզբնական եւ պատմական տեղը։

Ուստի 1441 թուականին գումարուած ազգային ժողովը որոշեց Կաթողիկոսական Աթոռը վերահաստատել Սուրբ Էջմիածնի մէջ, ուր մինչեւ այսօր կը բազմի մեր առաքեալներուն եւ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչին օրինական յաջորդը։

16. Ի՞նչ է Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը։

1441 թուականին, երբ Սիսի հայրապետական աթոռին վրայ կը գտնուէր Գրիգոր Թ. Մուսաբեկեանց Կաթողիկոսը, ան չընդունեց ազգային ժողովին որոշումը եւ մերժեց տեղափոխուիլ Սուրբ Էջմիածին։ Այդ պատճառով զրկուեցաւ Կաթողիկոսական իր աստիճանէն, իսկ անոր փոխարէն Սուրբ Էջմիածնի մէջ Կաթողիկոս ընտրուեցաւ Կիրակոս Եպիսկոպոսը՝ որպէս Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։

Գրիգորի մահէն ետք Սիսի մէջ ընտրուեցաւ Գարապետ Եպիսկոպոսը, եւ անկէ ետք ալ շարունակուեցաւ Կիլիկիոյ Կաթողիկոսներու ընտրութիւնը։ Հայ ժողովուրդը անոնք կը ճանչնայ որպէս Սիսի կամ Կիլիկիոյ Տան Կաթողիկոսներ, որոնց իշխանութիւնը կը տարածուի միայն Կիլիկիոյ իրենց թեմերուն վրայ։ Անոնք կը կազմեն Հայ Եկեղեցւոյ մէկ մասը եւ կը մնան Սուրբ Էջմիածնի Մայր Աթոռի հոգեւոր հաղորդակցութեան մէջ։

17. Ի՞նչ է Աղթամարի Կաթողիկոսութիւնը։

Արծրունեաց թագաւորութեան օրերուն, 1114 թուականին, Դաւիթ Թոռնիկեան օծուեցաւ Կաթողիկոս Աղթամար կղզիին վրայ՝ Վանայ լիճին մէջ։ Այսպէս սկիզբ առաւ Աղթամարի Կաթողիկոսութիւնը, որ երկար ժամանակ շարունակուեցաւ։

Կիլիկիոյ եւ Աղթամարի Կաթողիկոսութիւնները կը կազմեն Հայ Եկեղեցւոյ առանձին աթոռներ, որոնք իրենց եկեղեցական կարգով կը գտնուին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հոգեւոր գերագահութեան ներքեւ։

18. Ի՞նչ է Կոստանդնուպոլսոյ Հայոց Պատրիարքութիւնը։

Երբ Սուլթան Մեհմէտ Բ. Ֆաթիհը գրաւեց Կոստանդնուպոլիսը եւ վերջ տուաւ Բիւզանդական կայսրութեան, 1461 թուականին Բրուսայի Յովակիմ եպիսկոպոսը նշանակեց հայ ժողովուրդին ներկայացուցիչ եւ առաջնորդ՝ շնորհելով անոր Հայոց Պատրիարք տիտղոսը։

Անոր յաջորդները շարունակեցին առաջնորդել Օսմանեան կայսրութեան մէջ գտնուող հայոց թեմերը։ 1860 թուականին Պատրիարքութեան իրաւասութիւնները սահմանադրական կերպով հաստատուեցան։

19. Ի՞նչ է Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութիւնը։

Քրիստոնէութեան առաջին դարերէն սկսեալ, եւ մասնաւորաբար Տրդատ Մեծի օրերէն, հայ ուխտաւորները բազմաթիւ անգամ ուխտի կ’երթային Երուսաղէմ։

Հայերը այնտեղ հիմնեցին սուրբ վայրեր եւ վանքեր։ 622 թուականին Սարգիս Եպիսկոպոսը ստացաւ Երուսաղէմի Պատրիարք տիտղոսը՝ Սուրբ Յակոբեանց Վանքին մէջ, որ կը գտնուի Սիոն լերան վրայ։

Երուսաղէմի Պատրիարքը Սուրբ Յակոբեանց միաբանութեան առաջնորդն է, կը հսկէ հայոց սրբավայրերուն վրայ եւ հոգեւոր խնամք կը տանի Երուսաղէմի եւ շրջակայքի հայ համայնքներուն։

20. Արդեօ՞ք Կիլիկիոյ եւ Աղթամարի Կաթողիկոսութիւնները, ինչպէս նաեւ Երուսաղէմի եւ Կոստանդնուպոլսոյ Պատրիարքութիւնները կը վնասեն Հայ Եկեղեցւոյ միութեան։

Ո՛չ։ Թէեւ այսօր Հայ Եկեղեցին ունի երեք հայրապետական աթոռ եւ երկու Պատրիարքութիւն, այս բոլորը բնաւ չեն խաթարեր անոր միութիւնը։

Որովհետեւ՝

1. Բոլորն ալ ունին նոյն ուղղափառ հաւատքը, նոյն վարդապետութիւնը, նոյն սուրբ խորհուրդները, եկեղեցական ծէսերը եւ առաքելական աւանդութիւնը։
2. Կիլիկիոյ եւ Աղթամարի Կաթողիկոսութիւնները իրենց եկեղեցական հաղորդակցութիւնը կը պահպանեն Սուրբ Էջմիածնի Մայր Աթոռին հետ։
3. Երուսաղէմի եւ Կոստանդնուպոլսոյ Պատրիարքները իրենց եպիսկոպոսական օծումը կը ստանան Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսէն։

Հետեւաբար, բոլոր այս աթոռները միասին կը կազմեն մէկ եւ միակ Հայ Առաքելական Եկեղեցին՝ միացած նոյն հաւատքով, նոյն վարդապետութեամբ եւ նոյն առաքելական ժառանգութեամբ։

21. Ի՞նչ է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսին պաշտօնն ու իշխանութիւնը։

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը՝

1. Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ գերագոյն պահապանն ու պաշտպանն է։
2. Ան Հայ Եկեղեցւոյ բոլոր Կաթողիկոսներուն, Պատրիարքներուն եւ Եպիսկոպոսներուն հոգեւոր գլուխն է։
3. Սուրբ Էջմիածնի միաբանութենէն եպիսկոպոսներ կ’ընտրէ եւ կը ձեռնադրէ՝ իր իշխանութեան ներքեւ գտնուող թեմերու առաջնորդներ նշանակելու համար։
4. Կը պատրաստէ, կ’օրհնէ եւ կը սրբագործէ Սուրբ Միւռոնը։
5. Սուրբ Սինոտի եւ Գերագոյն հոգեւոր խորհուրդին հետ խորհրդակցաբար, առաքելական կանոններուն եւ Սուրբ Հայրերու ուսուցումներուն համաձայն, կը կառավարէ ամբողջ Հայ Առաքելական Եկեղեցին։

22. Ի՞նչպէս կը կոչուի Սուրբ Էջմիածնի Մայր Աթոռի Կաթողիկոսը։

Սուրբ Էջմիածնի Առաքելական Աթոռի գահակալը կը կոչուի՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։

Ան նաեւ կը կրէ հետեւեալ տիտղոսները՝

• Գերագոյն Հայրապետ,
• Հայրապետ,
• Ծայրագոյն Պատրիարք,
• Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։

Իր եկեղեցական իշխանութիւնը լիակատար եւ ինքնուրոյն է եւ կախեալ չէ ուրիշ եկեղեցական իշխանութիւններէ, ինչպէս՝ Հռոմի կամ Յունաց Եկեղեցիներէն։ Այս ինքնուրոյն իշխանութիւնը ան կը ժառանգէ Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչէն եւ անորմէ առաջ՝ Սուրբ Թադէոս եւ Սուրբ Բարթողիմէոս Առաքեալներէն։

23. Ի՞նչ ապացոյցներ կան, որ Հայ Եկեղեցին ուղղափառ է։

Հայ Առաքելական Եկեղեցին կը կրէ այն չորս հիմնական յատկանիշները, որոնք կը բնորոշեն ճշմարիտ եւ ուղղափառ Եկեղեցին։

Ան ունի՝

• Միութիւն,
• Սրբութիւն,
• Ընդհանրականութիւն (Կաթողիկէութիւն),
• Առաքելականութիւն։

Ուստի Հայ Եկեղեցին ուղղափառ է եւ Քրիստոսի ճշմարիտ Եկեղեցին։

24. Ինչպէ՞ս Հայ Եկեղեցին կը դրսեւորէ իր միութիւնը։

Հայ Եկեղեցին կը պահպանէ իր միութիւնը, որովհետեւ աշխարհի որեւէ վայրի մէջ գտնուող հայ հոգեւորականներն ու հաւատացեալները նոյն հաւատքը, նոյն եկեղեցական պաշտամունքը, նոյն սուրբ խորհուրդները, նոյն կանոնները եւ նոյն առաքելական աւանդութիւնը կը պահեն։

Այս միութեան տեսանելի կեդրոնը Սուրբ Էջմիածնի Առաքելական Մայր Աթոռն է, որ Հայ Եկեղեցւոյ միութեան խորհրդանիշն ու հոգեւոր կեդրոնն է։

25. Ի՞նչ միութիւն ունի Հայ Եկեղեցին Ընդհանրական Եկեղեցւոյ հետ։

Հայ Առաքելական Եկեղեցին միացած է Քրիստոսի Ընդհանրական Եկեղեցւոյ, որովհետեւ՝

1. Իր հաւատքը հիմնուած է նոյն Սուրբ Գրութիւններուն վրայ։
2. Կը դաւանի Սուրբ Երրորդութիւնը եւ Միակ Աստուածը։
3. Կը պահէ նոյն Նիկիական Հանգանակը։
4. Կը ճանչնայ Եկեղեցւոյ եօթը Սուրբ Խորհուրդները։
5. Իր հիմքը Քրիստոսն ու Սուրբ Առաքեալներն են։
6. Կը պաշտէ Յիսուս Քրիստոսը՝ Աստուծոյ Միածին Որդին եւ աշխարհի Փրկիչը։

Բացի այդ, Հայ Եկեղեցին ամէն օր իր աղօթքներուն մէջ կը խնդրէ Աստուծմէ խաղաղութիւն, յաղթութիւն եւ փառք ամբողջ Քրիստոնէական Եկեղեցւոյ համար, որպէսզի ճշմարտութեան լոյսը յաղթէ խաւարին եւ անհաւատութեան։

Շարունակելի

(Քաղուած՝ Խորէն Արք. Նարպէյի «Կանոն Քրիստոնէական Դաստիարակութեան» հատորէն)