ՍՈՒՐԲ ԳԻՐՔԸ

1. Ի՞նչ է Սուրբ Գիրքը։

Սուրբ Գիրքը այն հրաշալի գիրքերու հաւաքածոն է, որոնք Սուրբ Հոգիի ներշնչումով գրուեցան՝ մէկը միւսին ետեւէն, զանազան մարգարէներու եւ առաքեալներու կողմէ։ Այս ամբողջութիւնը կը կոչուի նաեւ Սուրբ Գրութիւններ եւ Աստուծոյ Խօսք։

2. Ինչո՞ւ կը կոչուի Սուրբ Գրութիւններ։

Որովհետեւ՝
(1) ան կը պարունակէ Աստուծոյ Յայտնութիւններն ու Օրէնքները, որոնք մեզի համար սրբութիւն սրբոց են։
(2) որովհետեւ մարդկային խօսքի բոլոր արտադրութիւններէն ան անհամեմատ աւելի սուրբ եւ վսեմ է։

3. Քանի՞ գիրք կայ Աստուածաշունչին մէջ։

Սուրբ Գրութիւններու ամբողջութեան մէջ (Հին եւ Նոր Կտակարաններ) կան 66 գիրքեր, որոնք գրուած են 1500 տարիներու ընթացքին՝ մարգարէ Մովսէսի ժամանակէն մինչեւ առաքեալներու ժամանակը։

4. Քանի՞ գիրք կայ Հին Կտակարանին մէջ։

Հին Կտակարանին մէջ կան 39 գիրքեր, գրուած՝ եբրայերէն լեզուով, որոնք հրեաները ունեցան Քրիստոսի գալուստէն առաջ եւ մինչեւ այսօր ալ պատուով կը պահեն։

5. Քանի՞ գիրք կը պարունակէ Նոր Կտակարանը։

Նոր Կտակարանը կը պարունակէ 27 գիրքեր, որոնք բոլորն ալ գրուած են Յիսուս Քրիստոսի առաքեալներուն եւ աշակերտներուն կողմէ՝ քրիստոնեաներուն փոխանցելու համար երկնաւոր Վարդապետին երկրային կեանքին, մահուան եւ ուսուցումներուն գիտութիւնը։ Քրիստոնէութիւնը այս հաւաքածոն սկիզբէն ընդունեց եւ ճանչցաւ իբրեւ Նոր Կտակարանի գրքեր՝ Հին Կտակարանի գրքերուն հետ հաւասար պատիւով, իբրեւ անոնց պսակը եւ լրումը։

6. Ի՞նչ է Աւետարանը։

Աւետարանը, որ կը նշանակէ բարի լուր, այն երկնային յայտնութիւնն ու տնօրինութիւնն է, զոր Աստուած մեր Փրկիչ Յիսուս Քրիստոսի միջոցով հաղորդեց մեղաւոր մարդուն։ Քրիստոս ինք քարոզեց «Արքայութեան Աւետարանը», իսկ Իր առաքեալները՝ Իրմէ ուսանելով եւ Սուրբ Հոգիէն ներշնչուելով, յետոյ նոյնպէս քարոզեցին զայն, իսկ սուրբ աւետարանիչները զայն գրի առին։

7. Ովքե՞ր են Սուրբ Աւետարանիչները։

Սուրբ Աւետարանիչներն են՝ Մատթէոս, Մարկոս, Ղուկաս եւ Յովհաննէս։ Անոնց փոխանցածներէն դուրս ճշմարիտ գրուած Աւետարան չկայ։ Անոնց չորս գրութիւնները Քրիստոսի բերած Աւետարանին իսկական պատմութիւններն են, Փրկիչին գործերուն ու ուսուցումներուն գանձարանը, քրիստոնէական կրօնքին վաւերացումը եւ հաւատքի անսխալ առաջնորդը։ Ատոր համար առաջին դարէն իսկ բոլոր քրիստոնեաներուն կողմէ ընդունուած են։

8. Քանի՞ դասակարգի կարելի է բաժնել Հին եւ Նոր Կտակարաններու գիրքերը։

Հին եւ Նոր Կտակարաններու 66 գիրքերը կը բաժնուին երեք խումբերու՝
I. Պատմական
II. Կրօնական եւ բարոյական
III. Մարգարէական

9. Քանի՞ գիրք կը ճանչնան եբրայեցիները իբրեւ Աստուածաշունչի մաս։

Եբրայեցի Յովսէփոսը՝ քահանայական ցեղէն նշանաւոր գրող մը, որ առաքեալներուն ժամանակակիցն էր, եբրայեցիներուն անունով կը գրէ. «Մենք ունինք միայն 22 գիրք, որոնք աստուածային կը հաւատանք», եւ զանոնք կը թուէ (Յովսէփոս, Ընդդէմ Ապիոնի, Ա. 8)։ Մինչեւ այսօր հրեաները այս 22 գործերը պահած են՝ Հին Կտակարանի կարգ մը կարճ գիրքեր միացնելով իրարու, որպէսզի ընդհանուր թիւը համապատասխանէ եբրայերէն այբուբենի 22 տառերուն։

10. Ինչպէ՞ս թուարկած են Սուրբ Հայրերը Հին Կտակարանի գիրքերը։

Եկեղեցւոյ առաջին Սուրբ Հայրերը, ինչպէս՝ Եպիփանէսը, Երուսաղէմի Կիւրեղը, Սուրբ Աթանաս Պատրիարքը եւ ուրիշներ, ինչպէս նաեւ Կորենէնսիսը, եբրայեցիներուն համաձայն, Հին Կտակարանի գիրքերը 22 կը համրէին, որոնք սակայն առանձին առանձին վերցուած 39 են։

11. Ի՞նչ է Սուրբ Գրութիւններու Կանոնը։

Սուրբ Գրութիւններու Կանոնը այն գիրքերուն ցանկն է, որոնց հեղինակները Սուրբ Հոգիէն ներշնչուած են, եւ որոնք կը գտնուին Հին եւ Նոր Կտակարաններուն մէջ։ Միայն ասոնք կ՚ընդունուին եւ կը ճանչցուին իբրեւ Աստուծոյ Խօսք։

12. Կա՞ն սուրբ գիրքեր Կանոնէն դուրս։

Հին Կտակարանի Կանոնէն կամ ցանկէն դուրս կան որոշ երկրորդականոն կամ արտականոն գիրքեր։ Ասոնք այն գիրքերն են, որոնք եբրայերէն բնագրին մէջ չկան, այլ միայն Յունարէն Յոթանասնից թարգմանութեան մէջ կը գտնուին։ Այս գիրքերը միշտ ալ պատուով պահուած են Սուրբ Եկեղեցւոյ մէջ՝ իրենց բարոյական մաքրութեան համար, ուստի անոնց ընթերցումը օգտակար կը նկատուի հաւատացեալներուն համար։

13. Որո՞նք են երկրորդականոն գիրքերը։

Նոր Կտակարանին մէջ երկրորդ կանոն չկայ։ Հին Կտակարանի կանոնէն դուրս նկատուած գիրքերը հետեւեալներն են՝
Տոբիթ, Յուդիթ, Իմաստութիւն, Մակաբայեցիներ Ա., Բ., Գ., եւ Մանասէ թագաւորի աղօթքը։

14. Ի՞նչ որոշում տուած է Հայ Եկեղեցին Սուրբ Գրութիւններու կանոնին վերաբերեալ։

Հայ Սուրբ Եկեղեցին, թէեւ ամբողջ Արեւելեան Եկեղեցւոյ հետ միասին յարգանքով կը վերաբերի «երկրորդականոն» կոչուած գիրքերուն, ներշնչուած կը ճանչնայ միայն այն գիրքերը, որոնք կը գտնուին այն Կանոնին կամ Ցանկին մէջ, զոր հրատարակեց Պարտաւի Սուրբ Ժողովը, գումարուած մեր Տիրոջ 768 թուականին, հայոց Կաթողիկոս Սիմոնի հայրապետական նախագահութեամբ, ուր ներկայ էր նաեւ Աղուանից կաթողիկոսը՝ իր հոգեւորականներով։

15. Ո՞վ վաւերացուց Սուրբ Գրութիւնները։

Մեր Տէր Քրիստոս եւ առաքեալները վաւերացուցին Սուրբ Գրութիւններուն իսկութիւնը։ Մեր Փրկիչը միշտ Հին Կտակարանի խօսքերը կը մէջբերէ իբրեւ անսխալ եւ իբրեւ Աստուծոյ պատգամ։ Առաքեալներն ալ նոյնը կ՚ընեն իրենց գրութիւններուն մէջ։ Նոր Կտակարանի սուրբ հեղինակներն ալ Սուրբ Հոգիով գրեցին եւ մարգարէացան, ինչպէս Աստուծոյ Որդին խոստացած էր իրենց։ Ուստի Պօղոս առաքեալը կը յայտարարէ նաեւ, թէ՝ «Ամէն Գիրք Աստուծոյ ներշնչումով տրուած է» (Բ. Տիմոթէոս Գ. 16)։

16. Ի՞նչ նպատակով գրուեցան Սուրբ Գրութիւնները։

Հետեւեալ նպատակներով՝
(1) մեզի ուսուցանելու ճշմարիտ հաւատքը դէպի միակ Աստուածը եւ մեր Փրկիչը,
(2) մեզի սորվեցնելու Աստուծոյ պատուիրանները եւ մեր պարտականութիւնները դէպի Իրեն ու մեր մերձաւորները, այսինքն՝ ամբողջ մարդկութիւնը։

17. Ո՞վ մեզի կը խօսի Սուրբ Գրութիւններուն մէջ։

Սուրբ Գրութիւններուն մէջ անձամբ Սուրբ Հոգին կը խօսի հաւատացեալներուն՝ մեզի մանաւանդ սորվեցնելով, թէ՝
(1) Աստուած մէկ է,
(2) մենք մեղաւորներ ենք,
(3) Աստուծոյ Որդին մարմնացաւ, մեռաւ եւ յարութիւն առաւ մեր փրկութեան համար,
(4) կայ գալիք կեանք մը, ուր պիտի հատուցուին մեր բարի եւ չար գործերը,
(5) եւ թէ ի՛նչ պէտք է ընենք՝ Աստուծոյ սիրոյն արժանանալու եւ փրկութեան հասնելու համար։

18. Ի՞նչ բարիք բերած են Սուրբ Գրութիւնները մարդոց։

Սուրբ Գրութիւնները մարդկութեան մէջ տարածեցին սրբութիւն, խաղաղութիւն, լոյս եւ Աստուծոյ գիտութիւն։ Այն ազգերը, որոնք Սուրբ Գիրքէն զուրկ են, մեծ մասամբ ընկղմուած են արատին, տգիտութեան եւ խաւարին մէջ։

19. Ինչպէ՞ս պէտք է կարդանք Սուրբ Գրութիւնները։

Մենք պէտք է Սուրբ Գրութիւնները կարդանք խոր յարգանքով, որովհետեւ անոնք Աստուծոյ Խօսքն են։ Անոնց միջոցով Սուրբ Հոգին մեր սրտերը պիտի ներշնչէ Իր հոգին սնուցանող խրատներով եւ շնորհքներով։ Ուստի պէտք է խոնարհութեամբ լսենք Իր պատուիրանները եւ մեր ամբողջ սրտով ու միտքով լիովին հնազանդինք անոնց։

20. Ո՞ւմ համար անհրաժեշտ է Սուրբ Գրութիւններու ընթերցումը։

Սուրբ Գրութիւններու ընթերցումը անհրաժեշտ է բոլոր հաւատացեալներուն համար, որպէսզի սորվին կրօնի ճշմարտութիւններն ու վարդապետութիւնները եւ ուղիղ բարոյականութիւնը։ Աստուած Մովսէս մարգարէի միջոցով պատուիրեց.
«Եւ այս խօսքերը, որոնք այսօր քեզի կը պատուիրեմ, քու սրտիդ մէջ պիտի ըլլան. եւ զանոնք ջանասիրութեամբ պիտի սորվեցնես քու որդիներուդ, պիտի խօսիս անոնց մասին, երբ քու տան մէջ նստիս, երբ ճամբով երթաս, երբ պառկիս եւ երբ վեր կենաս» (Բ. Օրինաց Զ. 6-7)։

21. Ի՞նչ կ՚ըսէ առաքեալը այս մասին։

Պօղոս առաքեալ Սուրբ Գրութիւններուն մասին կ՚ըսէ․
«Ինչ որ առաջ գրուած է, մեր ուսուցման համար գրուած է, որպէսզի մենք համբերութեամբ եւ Գրքերու մխիթարութեամբ յոյս ունենանք» (Հռովմայեցիս ԺԵ. 4)։
Եւ իր սիրեցեալ աշակերտ Տիմոթէոսը գովելով՝ կ՚ըսէ.
«Մնա՛ այն բաներուն մէջ, որ սորվեցար եւ որոնց վստահեցար, գիտնալով թէ որմէ սորվեցար, եւ թէ մանկութենէ ի վեր գիտես Սուրբ Գրութիւնները, որոնք կրնան քեզ իմաստուն ընել փրկութեան համար՝ Քրիստոս Յիսուսի հանդէպ հաւատքով։ Ամէն Գիրք Աստուծոյ ներշնչումով է եւ օգտակար՝ վարդապետութեան, յանդիմանութեան, ուղղութեան եւ արդարութեան մէջ խրատելու համար, որպէսզի Աստուծոյ մարդը կատարեալ ըլլայ, ամէն բարի գործի համար պատրաստուած» (Բ. Տիմոթէոս Գ. 14-17)։

22. Ի՞նչ կը յանձնարարեն Եկեղեցւոյ Սուրբ Հայրերը Սուրբ Գրութիւններու ընթերցման մասին։

Եկեղեցւոյ Սուրբ Հայրերը միաձայն կը յանձնարարեն քրիստոնեաներուն կարդալ եւ սորվիլ Սուրբ Գրութիւնները, որովհետեւ անոնք ճշմարիտ հաւատքի հաստատագիրն են եւ կը պարունակեն Աստուծոյ պատուիրանները։ Այս պատուիրանները նախ պէտք է կարդանք, որպէսզի սորվինք, պէտք է սորվինք, որպէսզի գիտնանք, եւ վերջապէս պէտք է գործադրենք, որպէսզի փրկուինք։

23. Ի՞նչ կ՚ըսէ Սուրբ Յովհան Ոսկեբերանը Սուրբ Գրութիւնները սորվելու մասին։

Սուրբ Յովհան Ոսկեբերան հայրապետը կ՚ըսէ․
«Սուրբ Գրութիւնները չկարդալն ու չգիտնալը բոլոր չարիքներուն պատճառն է։ Կը խնդրեմ ձեզմէ, ով ժողովուրդ, ձեզմէ ամէն մէկը Աստուածաշունչ մը գնէք, իսկ եթէ ամբողջ Աստուածաշունչը գնելու կարողութիւնը չունիք, գոնէ ձեզմէ ամէն մէկը Աւետարան մը գնեցէք»։
Արդ, տպագրութեան շնորհիւ, երբ Սուրբ Գիրքին գինը այսքան նուազած է, անարդարացուցիչ է, որ քրիստոնեայ մը գէթ Աւետարան մը չունենայ, եւ ունենալով ալ՝ զայն չկարդայ ու ցերեկ ու գիշեր չմտածէ իր հոգիին փրկութեան համար։

24. Աստուածաշունչը փոփոխութիւննե՞ր կրած է։

Սուրբ Գրութիւնները մեր ձեռքը հասած են առանց փոփոխութեան, ճիշդ այնպէս, ինչպէս Սուրբ Հոգիով ներշնչուած հեղինակներուն ձեռքերէն դուրս եկած են։ Հրեաները մեծ երկիւղածութեամբ պահեցին Հին Կտակարանի գիրքերը, իսկ քրիստոնեաները նոյնը ըրին Նոր Կտակարանի գիրքերուն համար։ Քանի որ Սուրբ Գրութիւնները ճշմարիտ կրօնի աղբիւրն ու կանոնն են, Աստուած հսկեց անոնց ամբողջական եւ անաղարտ փոխանցման վրայ։

25. Հնարաւո՞ր էր փոփոխութիւններ մտցնել Սուրբ Գրութիւններուն մէջ։

Ո՛չ, որովհետեւ Սուրբ Գրութիւնները տարածուած էին աշխարհի բոլոր կողմերը եւ բոլոր ազգերուն մէջ։ Ուստի անկարելի էր այս կամ այն երկրի մէջ փոփոխութիւն կատարել, քանի որ ուրիշ վայրերու հրեաներն ու քրիստոնեաները անմիջապէս պիտի բողոքէին նման կեղծիքի կամ խաբէութեան դէմ։ Հրեաներուն ձեռքին մէջ գտնուող Հին Կտակարանի գիրքերը ճիշդ նոյնն են, ինչ որ քրիստոնեաներուն ձեռքին մէջ գտնուողներն են։ Իսկ Նոր Կտակարանը նոյն ինքն է իր յունարէն բնագրին հետ՝ բոլոր իսկական թարգմանութիւններուն մէջ։

26. Ե՞րբ կատարուեցաւ առաջին իսկական թարգմանութիւնը։

Հին Կտակարանի առաջին իսկական թարգմանութիւնը կատարուեցաւ Քրիստոսէ առաջ 150 թուականին, Եգիպտոսի թագաւոր Պտղոմէոս Փիլադեղփոսի հրամանով, որ Եղիազար քահանայապետէն խնդրեց Եբրայեցիներու Սուրբ Գրութիւններուն իսկական բնագիրը, ինչպէս նաեւ լեզուագէտներ՝ զանոնք թարգմանելու համար։ Քահանայապետը թագաւորին ղրկեց ոսկէ տառերով գրուած Սուրբ Գիրք մը եւ եօթանասուներկու ծեր ու գիտուն րաբբիներ, որոնք Եգիպտոս երթալով Աստուածաշունչը յունարէնի թարգմանեցին եւ մատուցեցին թագաւորին, որ մեծ պատիւով զայն դրաւ Աղեքսանդրիոյ թագաւորական գրադարանին մէջ։ Այս գեղեցիկ թարգմանութիւնը անմիջապէս ընդունուեցաւ յունարէն խօսող եբրայեցիներուն կողմէ եւ իր հաւատարիմ ըլլալուն համար մեծ պատիւ ստացաւ, ու կոչուեցաւ Յոթանասնից թարգմանութիւն։

27. Ո՞վ վաւերացուց Յոթանասնից թարգմանութիւնը։

Աւետարանիչներն ու առաքեալները վաւերացուցին Յոթանասնից թարգմանութիւնը։ Անոնք, բացի Սուրբ Մատթէոսէն, իրենց ներշնչուած գրութիւնները յունարէնով գրեցին եւ բազմաթիւ մէջբերումներ ըրին Յոթանասնիցէն։ Ասիկա յստակ ապացոյց է, որ անոնք այդ թարգմանութիւնը իսկական եւ Սուրբ Հոգիի առաջնորդութեամբ կատարուած կը համարէին։

28. Ի՞նչ պատիւ տուին նախնական Սուրբ Հայրերը Յոթանասնից թարգմանութեան։

Նախնական Սուրբ Հայրերը նոյն պատիւը մատուցին Յոթանասնից թարգմանութեան։ Մինչեւ այսօր ալ Յունական Եկեղեցին զայն յարգանքով կը գործածէ, իսկ Լատին Եկեղեցին անկէ թարգմանած էր Սուրբ Գրութիւններու առաջին թարգմանութիւնը, որ կը կոչուէր Իտալական թարգմանութիւն, մինչեւ Յերոնիմոս (331-420), որ եբրայերէն բնագիրէն նոր թարգմանութիւն մը կատարեց՝ կոչուած Վուլկատա, որ մինչեւ այսօր Հռոմէական Եկեղեցւոյ ընդունած թարգմանութիւնն է։

29. Ինչպէ՞ս կատարուեցաւ Աստուածաշունչի հայերէն թարգմանութիւնը։

Սուրբ Գրութիւններու հայերէն թարգմանութիւնը կատարուեցաւ հինգերորդ դարու սկիզբը, եւ ան Սուրբ Գրութիւններու ամենահին թարգմանութիւններէն մէկն է։ Սուրբ Սսահակ Կաթողիկոսը, կամ Հայ Եկեղեցւոյ հայրապետը, կամենալով որ Սուրբ Գրութիւնները հայերէնի թարգմանուին, դիմեց Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարք Մաքսիմիանոսին, որպէսզի իրեն ուղարկէ իսկական օրինակ մը, եւ ան իսկապէս իրեն ղրկեց Յոթանասնից թարգմանութեան խնամքով գրուած ձեռագիր մը։ 

30. Սուրբ Սահակ եւ Սուրբ Մեսրոպ ինչպէ՞ս թարգմանեցին Աստուածաշունչը։

Հայ Եկեղեցւոյ մեծ կաթողիկոս Սուրբ Սահակը եւ Սուրբ Մեսրոպը, իրենց պատուելի եւ գիտուն աշակերտներուն օգնութեամբ, կատարեցին Սուրբ Գրութիւններու այն գերազանց հայերէն թարգմանութիւնը, որ արժանացաւ թէ՛ օտար եւ թէ՛ հայ գիտնականներու հիացումին, եւ որ անոնք կոչեցին Սուրբ Գրութիւններու թարգմանութիւններուն «թագուհի թագուհեաց»։ Հայ Սուրբ Եկեղեցին հենց այս գեղեցիկ թարգմանութիւնն է, որ կը գործածէ։ Ան արժանի է մեծ կրօնական յարգանքի՝ իր հաւատարմութեան եւ գրական գեղեցկութեան համար, որով հաւասար է Սուրբ Գրութիւններու բնագիրներու գերազանցութեան, եւ կը կազմէ Հայ Եկեղեցւոյ փառքը եւ իր գրականութեան ամենաթանկագին գանձը։

31. Ի՞նչ ուրիշ միջոց հաստատեց Աստուած, որպէսզի մարդիկ սորվին Սուրբ Գրութիւններու վարդապետութիւնները։

Աստուած ուրիշ միջոց մը եւս հաստատեց, որպէսզի մարդիկ սորվին Սուրբ Գրութիւններու ուսուցումները եւ փրկութեան ճամբան, այն է՝ Աւետարանին քարոզութիւնը։ Սուրբ Հոգին այս ծառայութիւնը կու տայ որոշ անձերու՝ զանոնք օծելով եւ կանչելով եկեղեցական պաշտօնի սուրբ եւ բարձր ծառայութեան։

(Քաղուած՝ Խորէն Արք. Նարպէյի «Կանոն Քրիստոնէական Դաստիարակութեան» հատորէն)