Աշխարհի արարչութիւնը — Հրեշտակներ եւ մարդիկ
1. Ո՞վ պատճառ եղաւ տիեզերքի սկզբնաւորութեան։
Յաւիտենական Աստուածը, որ Իր ամենակարող Բանով ստեղծեց երկինքն ու երկիրը. ուստի Հանգանակին մէջ կ’ըսենք. «Կը հաւատանք ի մէկ Աստուած, Հայր ամենակալ, արարիչ երկնի եւ երկրի»։
2. Աստուած ի՞նչ ստեղծեց երկինքի մէջ։
Նիւթական արարածներէն զատ, որոնք են աստղերը, ստեղծեց նաեւ հրեշտակները, որոնք հոգեղէն էակներ են եւ անթիւ բազմութեամբ գոյութիւն ունին։ [Դան. ԺԲ, 10. Սաղմ. ԿԸ, 17. Մատթ. ԻԶ, 53.]
3. Ի՞նչ պարտականութիւն ունին հրեշտակները։
Աստուծոյ պաշտել ու փառաւորել, կատարել Իր սուրբ կամքն ու պատուէրները, ծառայել մարդոց, եւ բարեպաշտներուն աղօթքները Աստուծոյ առջեւ մատուցանել։ [Յայտն. Ե, 8. Ը, 3.] *
4. Հրեշտակները մարմի՞ն ունին։
Ո՛չ. անոնք մաքուր հոգիներ են՝ աներեւոյթ եւ անմահ, եւ մարմին չունին։ [Մարկ. ԺԲ, 25. Ղուկ. Ի, 36.] Բայց երբ Աստուած զանոնք աշխարհ կը ղրկէ Իր սիրելիներուն մօտ, մարմնաւոր կերպարանք կու տայ անոնց, որպէսզի տեսանելի եւ զգալի ըլլան։ [Եզեկ. Ա, 26. Յովհ. Ի, 12.]
5. Ո՞ր հրեշտակներն են մարդոց ղրկուած։
Սուրբ Գրքին մէջ շատ դէպքեր յիշուած են, ուր հրեշտակները կարեւոր պաշտօններ կատարած են՝ իբրեւ Աստուծոյ հրամաններուն գործիքներ ու սպասաւորներ։ Հրեշտակներէն երկու անուն կը ճանչնանք Աստուածաշունչէն. Գաբրիէլ հրեշտակապետը, զոր Ամենակալ Հայրը ղրկեց Օրհնեալ Կոյս Մարիամին՝ աւետելու անոր ընտրուիլը՝ Աստուծոյ Որդիին Մայրը ըլլալու համար (Ղուկ. Ա, 26), եւ Միքայէլ հրեշտակապետը, զոր Աստուած կարգեց Իր հաւատարիմ ժողովուրդին իշխանն ու պահապանը, ինչպէս կը հասկնանք Սուրբ Գրքերէն։ (Դան. Ժ, 13, 21. Յայտն. ԺԲ, 7.)

6. Քրիստոս ինչպէ՞ս բացատրեց հրեշտակներուն մտահոգութիւնն ու հետաքրքրութիւնը մեր փրկութեան նկատմամբ։
Մեր Տէրը ըսաւ. «Աստուծոյ հրեշտակներուն առջեւ ուրախութիւն կայ մէկ ապաշխարող մեղաւորի համար»։ (Ղուկ. ԺԵ, 10, 7. տե՛ս նաեւ Ա. Պետր. Ա, 12.)
7. Հրեշտակները հոգ կը տանին արդեօ՞ք իւրաքանչիւր հաւատացեալի մասին։
Սուրբ Գիրքերը կը սորվեցնեն, թէ հրեշտակները կը հսկեն իւրաքանչիւր քրիստոնեայի վրայ։ (Մատթ. ԺԸ, 10. Ղուկ. ԺԶ, 22. Գործք ԺԲ, 15. Եբր. Ա, 14.) Անոնք մտահոգ են մարդոց փրկութեամբ (Ղուկ. Բ, 10-12) եւ կ’ուզեն, որ մարդիկ երկնաւոր երանութեան հաղորդակից դառնան։ (Եբր. ԺԲ, 22.)
8. Ի՞նչ կը պարտինք մեր Պահապան Հրեշտակին։
Մեր Պահապան Հրեշտակին կը պարտինք քնքուշ սէր, խոր յարգանք եւ որդիական վստահութիւն։ Պէտք է լսենք այն յորդորները, զոր անիկա կը ներշնչէ մեր խղճին. եւ երբ մեր կիրքերը մեզ կը գրգռեն, պէտք է ամչնանք՝ յիշելով, որ մեր Պահապան Հրեշտակը մեզի հետ է, կը տեսնէ մեր չար գործերը, անոնց համար կը տրտմի, եւ նոյնքան ալ կը լեցուի ուրախութեամբ, երբ տեսնէ մեր բարի գործերը։
9. Ո՞վ կը տանի արդարներուն հոգիները երկինք։
Հրեշտակները արդարներուն հոգիները Աստուծոյ առջեւ կը տանին երկինք, ինչպէս Ղազարոսի հոգին տարան երանութեան բնակավայրը։
10. Ուրի՞շ ծառայութիւն ալ վստահուած է հրեշտակներուն։
Երբեմն Աստուած հրեշտակներու վստահած է պատժել ամբարիշտ մարդիկը եւ նոյնիսկ կործանել զանոնք։ (Ծննդ. ԺԹ, 1. Դ. Թագ. ԺԴ, 35.) Այսպէս՝ մինչ հրեշտակ մը ազատեց Պետրոս առաքեալը բանտէն, ուր անիկա Հերովդէսի հրամանով դրուած էր (Գործք ԺԲ, 3, 8), նոյն այդ Հերովդէս թագաւորը հրեշտակ մը զարկաւ եւ ահաւոր մահով մեռցուց, որովհետեւ ան ամբարշտութեամբ ու հպարտութեամբ համարձակած էր Աստուծոյ եւ Իր սուրբերուն դէմ գործել։ (Գործք ԺԲ, 21, 23.)
11. Բոլոր հրեշտակները պահեցի՞ն իրենց առաջին սրբութիւնը։
Ո՛չ. հրեշտակներու բազմութիւն մը, իրենց առաջնորդին հետեւելով, զոր Սատանայ կ’անուանենք, մեղանչեց՝ ճշմարտութեան մէջ չմնալով (Յովհ. Ը, 44), եւ կոչուեցան դեւեր, չար ոգիներ։ Ուստի Աստուած այս ապստամբ հոգիները երկինքէն արտաքսեց, որպէսզի տանջուին դժոխքին մէջ կամ հոգիներու բանտին մէջ։ (Յուդա, 6. Յայտն. Ի, 2, 6.)
12. Չար ոգիները ինչպէ՞ս կ’ազդեն մարդոց վրայ։
Ինչպէս բարի հրեշտակները կը փափաքին մարդոց երջանկութիւնն ու փրկութիւնը, այնպէս ալ չար ոգիները կը փափաքին մարդոց թշուառութիւնն ու կորուստը եւ զանոնք կը հրապուրեն դէպի մեղք։ (Ղուկ. ԻԲ, 31. Ա. Պետր. Ե, 8.) Բայց երբ անոնց չար ներշնչումներուն դէմ կենանք, անոնք մեզմէ կը հեռանան։ (Յակ. Դ, 7.)
13. Ո՞վ կը կործանէ Սատանայի գործերը։
Մեր Տէր Յիսուս Քրիստոսը, որ աշխարհ եկաւ մարդիկը փրկելու, կը կործանէ Սատանայի գործերը (Ա. Յովհ. Գ, 8) եւ անոր խաւարի զօրութիւնը։ (Եբր. Բ, 14.)
14. Քանի՞ օրուան մէջ Աստուած ստեղծեց տիեզերքը։
Վեց օրուան (կամ շրջաններու) մէջ, եւ եօթներորդ օրը հանգստացաւ։
15. Չէ՞ր կրնար Աստուած տիեզերքը մէկ պահու մէջ ստեղծել։
Այո՛, առանց ամէնէն փոքր կասկածի. բայց Աստուած ուզեց մեզի ցոյց տալ, թէ ինչպէս պէտք է մեր բոլոր գործերը կարգով եւ օրէնքով կատարենք. վեց օր աշխատինք եւ եօթներորդ օրը հանգստանանք աշխատանքէ եւ զայն Իր ծառայութեան նուիրենք։
16. Աստուած ինչպէ՞ս ստեղծեց երկինքն ու երկիրը։
Իր Բանով, այսինքն՝ Իր ամենակարող կամքին զօրութեամբ. «Ան ըսաւ, եւ եղաւ. հրամայեց, եւ հաստատուեցաւ»։ (Սաղմ. ԼԳ, 9.)
17. Ե՞րբ Աստուած ստեղծեց մարդը։
Վեցերորդ օրը. նախ ստեղծեց Ադամը հողի փոշիէն, եւ անոր ռունգերուն մէջ կեանքի շունչ փչեց. ապա ստեղծեց մեր առաջին մայրը՝ Եւան, Ադամի կողերէն մէկէն։ (Ծննդ. Բ, 7, 21, 22.)

18. Ադամն ու Եւան ինչո՞վ տարբեր էին անասուններէն։
Իրենց մարմինի կատարելութեամբ, բայց մանաւանդ իրենց հոգիին գերազանցութեամբ, զոր Աստուած ստեղծեց Իր պատկերին համաձայն։ [Ծննդ. Ա, 27. Ժողով. Է, 29. Ա. Կորնթ. ԺԱ, 7.]
19. Մարդու հոգին ինչո՞վ կը նմանի Աստուծոյ։
(1) Իր գերազանցութեամբ, որովհետեւ բանական է։
(2) Իր ազատութեամբ՝ բարին ու չարը զանազանելու։
(3) Իր անմահութեամբ, որովհետեւ երբեք չի մեռնիր։
(4) Իր գերիշխան զօրութեամբ, որով մարդը կը տիրէ կենդանիներուն, բոյսերուն եւ բնութեան տարրերուն վրայ։
20. Անասուններուն վրայ իր տիրապետութեամբ մարդը իրաւունք ունի՞ զանոնք չարչարելու։
Ո՛չ. որովհետեւ այդ պարագային անոնց թագաւորը պիտի չըլլար, այլ բռնակալը։ Մինչդեռ Աստուած արարածները մեր իշխանութեան տակ դրաւ ոչ թէ ուրիշ բանի համար, այլ որպէսզի անկէ օգտուինք եւ ծառայութիւն ստանանք, ու փոխարէնը պարտինք խնամք տանել անոնց։
21. Ո՞ւր Աստուած զետեղեց Ադամն ու Եւան։
Եդեմի պարտէզին մէջ՝ անգերազանցելի գեղեցկութեամբ բնակավայրի մը մէջ. դրախտ մը, որ կը ջրուէր քաղցր խոխոջող ջուրերով եւ զարդարուած էր ամէն տեսակ ծաղիկներով ու պտղատու ծառերով։
22. Որո՞նք էին այն երկու յատուկ ծառերը, զոր Աստուած դրած էր դրախտին մէջ։
Աստուած դրած էր երկու ծառ, որոնք յատուկ յատկութիւններ ունէին։ Մէկը կը կոչուէր Կեանքի Ծառ, իսկ միւսը՝ Բարիի եւ Չարի Գիտութեան Ծառ։
23. Ի՞նչ պատուիրեց Աստուած այս ծառերուն մասին։
Աստուած Ադամին ու Եւային պատուիրեց ուտել Կեանքի ծառէն, որովհետեւ բարի էր։ Բայց արգիլեց ուտել միւս ծառէն՝ ըսելով. «Որ օրը անոր պտուղէն ուտես, անպայման պիտի մեռնիս»։ (Ծննդ. Բ, 17.)
24. Ի՞նչ էր Աստուծոյ նպատակը այդ պատուէրին մէջ։
Այս պատուէրով Ան ուզեց Ադամն ու Եւան վարժեցնել հնազանդութեան, որով իրենց երջանկութիւնը պիտի ապահովուէր։
* Այս հրեշտակները բարեխօսներ են, նաեւ պահապաններ, որոնք իրենց յաճախակի ներկայութեամբ մեզի կը կարեկցին մեր չարչարանքներուն մէջ, կը սպասեն մեր երջանկութեան, եւ իրենց անվերջ կեանքին ընթացքին կ’աղօթեն մեր փրկութեան համար։ Այսպէս կ’ըսէ Ս. Գրիգոր Նարեկացին. «Մի՛ լքեր ձեռքերուդ գործը, ո՛վ Տէր»։
(Քաղուած՝ Խորէն Արք. Նարպէյի «Կանոն Քրիստոնէական Դաստիարակութեան» հատորէն)