1. Ի՞նչ յայտնած է Աստուած մեզի Իր իսկ անքննելի Էութեան մասին։
Աստուած մեզի յայտնած է, թէ Ինք մէկ է, բայց Իր Էութեան միութեան մէջ կան Երեք Անձեր, որոնք կատարելապէս զատորոշ են իրարմէ։
2. Ի՞նչ կը նշանակէ՝ Երեք Անձեր, որոնք կատարելապէս զատորոշ են։
Այս կը նշանակէ, թէ Երեք Անձերը այնպէս զատորոշ են իրարմէ, որ մէկը միւսը չէ։
3. Ովքե՞ր են այդ Երեք Անձերը։
Աստուած Հայրը, Աստուած Որդին եւ Աստուած Սուրբ Հոգին։ (Մատթ. ԻԸ. 19. Բ. Կորնթ. Գ. 3)
4. Ուրեմն երեք աստուածնե՞ր կան։
Աստուած չընէ։ Երեք Անձերը, ունենալով մէկ եւ նոյն անբաժանելի Էութիւնը, մէկ եւ նոյն Աստուածութիւնն ունին։
5. Կրնա՞նք ըմբռնել այս անճառելի խորհուրդը։
Ո՛չ կատարելապէս, թէեւ մեր մէջ կրնանք տեսնել այս անըմբռնելի խորհուրդին մէկ տեսակ պատկերը։ Քանզի մենք ունինք զօրութիւն կամ ուժ, բանականութիւն կամ միտք, եւ կամք, որոնք տարբեր ու զատորոշ կարողութիւններ են մեր մէկ եւ անբաժանելի հոգիին։
6. Բնութեան մէջ ալ կա՞ն այս նոյն խորհուրդին տիպարներ կամ պատկերներ։
Այո՛։ Բնութեան մէջ եւս կրնանք գտնել եռութեան պատկերներ միութեան մէջ, որոնք աղօտ կերպով կ’օգնեն մեզի հասկնալու Սուրբ Երրորդութեան այս անճառելի խորհուրդը։ Մեր սուրբ Հայր Գրիգոր Լուսաւորիչը կ’ըսէ. «Ինչպէս արեւին լոյսն ու ջերմութիւնը մէկ արեւի կը պատկանին եւ ոչ թէ երկուի, եւ ինչպէս ակնաղբիւրի ջուրն ու գետի ջուրը նոյն բնութիւնն ունին, նոյնպէս ալ միտքը, բանականութիւնը եւ հոգին կը զանազանուին իւրաքանչիւր մարդուն մէջ. այդպէս ալ Աստուածութեան մէկ էութեան մէջ կը զանազանին Հայրը, Որդին եւ Սուրբ Հոգին»։ (Յաճախապատում Ա)
7. Երբ չենք կրնար կատարելապէս հասկնալ, պէտք է հաւատա՞նք։
Այո՛, պէտք է հաւատանք, որովհետեւ Աստուած Ինք անձամբ յայտնած է մեզի այս անթափանցելի ճշմարտութիւնը։ Մենք տգէտ արարածներ ենք եւ նոյնիսկ չենք կրնար հասկնալ, թէ ինչպէս հոգին ու մարմինը միացած են. ուրեմն ինչպէ՞ս կրնանք ակնկալել, որ կատարելապէս ըմբռնենք Աստուծոյ Էութիւնը։
8. Հնարաւո՞ր է, որ արարածը հասկնայ Արարչին Էութիւնը։
Ո՛չ, որովհետեւ Աստուծոյ Էութիւնը հասկնալու համար արարածը պէտք է անսահման գիտութիւն ունենայ Արարչին մասին, ինչ որ անկարելի է։ Ան իր բնութեամբ եւ փառքով շատ վեր է իր բոլոր արարածներուն գիտութենէն։ Այս անհրաժեշտապէս այդպէս է, որովհետեւ Անոնց Արարիչն ու Աստուածն է։
9. Որո՞ւ անունով Քրիստոս հրամայեց, որ հաւատացեալները մկրտուին։
Մեր Փրկիչը հրամայեց, որ հաւատացեալները մկրտուին Ամենասուրբ Երրորդութեան Անունով։ (Մատթ. ԻԸ. 19)
«Գացէ՛ք, ուրեմն, եւ աշակերտեցէ՛ք բոլոր ազգերը՝ զանոնք մկրտելով Հօր եւ Որդւոյ եւ Սուրբ Հոգւոյ անունով»։
10. Ինչո՞ւ քրիստոնեան պէտք է մկրտուի այս եռակի Անունով։
Որովհետեւ այդ Երեք Անձերը միակ ճշմարիտ Աստուածն են։
11. Ինչո՞ւ Աստուած Հայրը առաջին Անձն է։
Որովհետեւ Հայրը չծնեալ է, ուրիշմէ չէ. մինչ Որդին Իր Միածինն է յաւիտեանէ, եւ Սուրբ Հոգին յաւիտենապէս Հօրմէն կը բխի Որդիին միջոցով։ (Յովհ. ԺԶ. 30, ԺԵ. 26)
12. Ինչո՞ւ Ան Հայր կը կոչուի։
Որովհետեւ յաւիտենապէս կը ծնի Աստուծոյ Որդին։ (Սաղմ. Բ. 7, Եբր. Ա. 5)
13. Ինչպէ՞ս Աստուած Հայրը ցուցուց Իր սէրն ու ողորմութիւնը։
Աստուած Հայրը այնպէս սիրեց մարդկային ցեղը, որ տուաւ Իր Միածին Որդին, որպէսզի ամէն ոք որ Անոր հաւատայ՝ չկորսուի, այլ յաւիտենական կեանք ունենայ։ (Յովհ. Գ. 16)
14. Ո՞վ է Սուրբ Երրորդութեան երկրորդ Անձը։
Աստուածային Բանն է, որ անճառելի կերպով Հօրմէն ծնած ըլլալով յաւիտենէն՝ կը կոչուի Աստուծոյ Որդի։
15. Ինչո՞ւ Աստուծոյ Որդին նաեւ մարդու Որդի կը կոչուի։
Որովհետեւ մեզ՝ մարդոց համար եւ մեր փրկութեան համար իջաւ երկինքէն, մարմնացաւ եւ մարդ եղաւ, եւ Սուրբ Հոգիէն ու Ամենասուրբ Կոյս Մարիամէն կատարեալ ծնունդ առաւ։ Ան Կոյսէն առաւ մարմին, հոգի, միտք եւ ամէն ինչ որ մարդուն մէջ կայ՝ ճշմարտապէս եւ ոչ պատկերաւոր կերպով։ (Հանգանակ)
16. Աստուծոյ Որդին Իր Աստուածութեան մէջ փոփոխութի՞ւն կրեց Իր մարմնացումով։
Երբե՛ք։ Ան առանց փոփոխութեան եւ առանց Իր Աստուածութենէն նուազելու մարդ եղաւ եւ Քրիստոս կոչուեցաւ։
17. Ի՞նչ կը նշանակէ՝ ՄԱՐԴ ԵՂԱՒ կամ ՄԱՐՄՆԱՑԱՒ։
Այս կը նշանակէ, թէ Աստուծոյ Որդին, որ յաւիտենէն ունէր աստուածային բնութիւն, ժամանակի մէջ մեզի փրկութեան համար առաւ մեր մարդկային բնութիւնը։ Հետեւաբար Յիսուս Քրիստոս ունի թէ՛ կատարեալ Աստուածութիւն եւ թէ՛ կատարեալ մարդկութիւն՝ ըլլալով ճշմարիտ Աստուած եւ կատարեալ մարդ։
18. Ինչպէ՞ս Աստուածութիւնն ու մարդկութիւնը միացած են Քրիստոսի մէջ։
Առանց շփոթութեան, առանց փոփոխութեան եւ անբաժանելի կերպով անոնք միացած են մէկ Անձի մէջ, այսինքն՝ Աստուծոյ Որդիին մէկ Անձին մէջ։
19. Ուրեմն Յիսուս Քրիստոս մէ՞կ Անձ միայն ունի։
Այո՛, միայն մէկը, որովհետեւ նոյն Աստուծոյ Որդին նաեւ Օրհնեալ Կոյս Մարիամի Որդին է՝ առանց մօր Հօրմէն, եւ առանց հօր՝ Մօրմէն։
20. Ո՞վ է Սուրբ Երրորդութեան երրորդ Անձը։
Աստուած Սուրբ Հոգին, որ Հօրմէն կը բխի (Յովհ. ԺԵ. 26), Որդիէն կ’առնէ (Յովհ. ԺԶ. 13) եւ մեզի կը յայտնէ։
21. Երեք Անձերէն մէկը միւսէն աւելի մեծ կամ աւելի կատարեա՞լ է։
Երեք Աստուածային Անձերը բոլորը նոյն մեծութիւնն ու կատարելութիւնը ունին, որովհետեւ նոյն էութիւնն ունին եւ հաւասար են յաւիտենութեամբ, զօրութեամբ ու փառքով։
22. Ի՞նչ պէտք է խորհինք Սուրբ Երրորդութեան մասին։
Պէտք է խորհինք, թէ ունինք Ամենակալ Հայր մը երկինքի մէջ, որ ստեղծած է մեզ եւ որուն խնամքն ու սիրալիր բարութիւնը միշտ մեր վրայ են։ Ունինք Ամենազօր Փրկիչ մը, որ մեզի հանդէպ Իր սիրոյն պատճառաւ հաճեցաւ ոչ միայն մեզի պէս մարդ ըլլալ, այլեւ մեզի համար չարչարուիլ ու մեռնիլ, որպէսզի մեզ բերէ յաւիտենական երանութեան։ Ունինք Կենսատու Սուրբ Հոգի մը, որ մեզ կը սրբէ, այսինքն՝ մեզ կը մաքրէ մեղքէն, կը լեցնէ շնորհքով, կեանքի նեղութիւններուն մէջ մեզի զօրութիւն կու տայ, կը մխիթարէ մեզ եւ կը պատրաստէ երկնային փառքին ու երջանկութեան համար։
23. Ինչպէ՞ս պէտք է օրհնենք Սուրբ Երրորդութիւնը։
Մեր Սուրբ Եկեղեցիին հետ ամէն օր պէտք է մատուցանենք այս կարճ օրհներգը.
«Օրհնեալ է համագոյ, միաժամանակեայ եւ անբաժանելի Սուրբ Երրորդութիւնը՝ Հայր, Որդի եւ Սուրբ Հոգի, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն»։
Ծանօթագրութիւն.
Հայրը Ինքն Իրենէ է, Որդին՝ Հօրմէն, Սուրբ Հոգին՝ անկէ եւ անոնց մէջ։ (Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ)
Սուրբ Հոգին Հօրմէն կը բխի եւ անճառելի կերպով Որդիէն կ’առնէ։ (Ս. Ներսէս Շնորհալի)