Ս. Սարգիս, կը կոչուի նաեւ Մար Սարգիս, Տէր Սարգիոս, Սէրճիոս: Ան Կապադովկեան Կեսարիոյ նահանգի Գամերք գաւառէն էր եւ կ’ապրէր Կոստանդիանոսի եւ Տրդատ թագաւորի շրջանին:
Ս. Սարգիս համարձակութեամբ կը քարոզէր Աւետարանը եւ կը քանդէր բագիններն ու մեհեանները: Բոլորին առջեւ կը բանար աստուածգիտութեան ճամբան, զոր անձամբ կը քարոզէր Ս. Հոգիի ներշնչումով, որովհետեւ մանկութենէն քաջատեղեակ էր Աստուածաշունչին:
Կոստանդիանոս կայսեր եւ անոր որդիներուն յաջորդեց Յուլիանոս ուրացող կայսրը, որ Սատանային չարութեան խարիսխը հանդիսանալով, եկեղեցւոյ անդորրութիւնը խախտելով մշտական հալածանքի կ’ենթարկէր Ս. Սարգիսը: Իսկ Ս. Սարգիս իր քարոզախօսութիւններով եւ Աստուծոյ հանդէպ ունեցած իր հաւատքին շնորհիւ քրիստոնէութիւնը կը տարածէր:
Այնուհետեւ, Ս. Սարգիս իր որդիին՝ Մարտիրոսին հետ կ’ապաստանի Հայաստանի Տիրան թագաւորին մօտ: Վերջինս վախնալով ամբարիշտին՝ Յուլիանոսին գալուստէն, խորհուրդ կու տայ Ս. Սարգիսին, որ խոյս տայ Հայաստանէն: Սուրբը կը դիմէ պարսից Շապուհ արքային եւ հոն կ’ապաստանի:
Այդ ժամանակ Յուլիանոս կը յարձակի եւ կ’աւերէ այն վայրը՝ ուր կը գտնուէր Ս. Սարգիս, որ Շապուհի գերիշխանութեան տակ էր: Շապուհ Ս. Սարգիսը կը ղրկէ Յուլիանոսին դէմ կռուելու, որ հաւատքի ճշմարտութեամբ երկիրը կը պաշտպանէ եւ իր բանակին կը քարոզէ ճշմարիտ հաւատքը, ամենասուրբ Երրորդութիւնը եւ մէկ Աստուածութիւնը:
Ս. Սարգիս եւ իր որդին Մարտիրոսը, Շապուհ արքայէն հրաւէր կը ստանան, զոհ մատուցանելու արքունի մեհեանին մէջ: Զօրավարը կը մերժէ այս առաջարկը եւ նոյնիսկ մեհեանին մէջ քաջութիւնը կ’ունենայ անարգելու կուռքերը:
Շապուհ թագաւոր դաւադրութեամբ մը Ս. Սարգիսը կը ձերբակալէ եւ արեւանգել կու տայ որդին Մարտիրոսը: Մարդկային այս անիրաւութեան դէմ Ս. Սարգիս չ’ընկրկիր, այլ Քրիստոսի ապաւինելով անդադար կ’աղօթէ, երեք օր ծոմ կը պահէ եւ կ’ըսէ. «Ով Տէր, Դուն իմ Աստուածս. Քու քովդ տկարութիւն չկայ, Տէր իմ Յիսուս Քրիստոս: Դուն կարող ես զիս փրկել իմ թշնամիներուս ձեռքէն եւ ինծի վերադարձնել իմ որդիս»:
Եւ իսկապէս չորրորդ օրը հեծեալ մը Մարտիրոսը կը բերէ եւ կ’ըսէ. «Մեր բանակէն եօթը զինւորներ գերի բերին այս պատանին: Բերուած օրն իսկ անոնք մեռան եւ մեր զօրքին մէջ խռովութիւնը եւ պատուհասը անպակաս եղան: Արդարեւ մեր վրայ եկած այս բարկութիւնը՝ այս պատանիին պատճառով է, եւ եթէ այս պատանին իր հօրը չյանձնուի մեր ամբողջ զօրքը պիտի բնաջնջուի: Ահաւասիկ զայն հոս բերի, բայց չեմ գիտեր որո՞ւն զաւակն է: Ցոյց տուէք ինծի անոր հայրը՝ որ պատանին յանձնեմ իրեն: Թերեւս այս ձեւով Աստուծոյ բարկութիւնը դադրի մեր բանակին վրայէն:
Ս. Սարգիս 362-ին կրկին կը ձերբակալուի, իրեն կ’առաջարկուի ուռանալ քրիստոնէութիւնը. երբ անդրդուելի կը մնայ իր հաւատքին վրայ, կը գլխատուի, իսկ որդին՝ Մարտիրոսը, կը սպաննուի:
Անոնց աճիւնները որպէս սրբութիւն ամէն տարի Ս. Սարգիսի տօնին առթիւ հաւատացեալներու յարգանքին կ’արժանանայ: Իսկ անոնց յիշատակը յաւերժացնելով եկեղեցիներ եւ նորածիններ կը մկրտուին իր անունով:
Saint Sarkis the Commander
Saint Sarkis, also called Mar Sarkis, Der Sargios, and Sergios, was from the district of Gamerk in the province of Caesarea of Cappadocia. He lived during the reigns of Emperor Constantine and King Tiridates (Dertad in Armenian).
Saint Sarkis courageously preached the Gospel and destroyed pagan altars and temples. Before all people, he opened the path of divine knowledge, which he himself proclaimed through the inspiration of the Holy Spirit, for from childhood he was well acquainted with the Holy Scriptures.
After Emperor Constantine and his sons, Julian the Apostate succeeded to the throne. Becoming an instrument of Satan’s evil, he disturbed the peace of the Church and subjected Saint Sarkis to constant persecution. Yet through his sermons and his deep faith in God, Saint Sarkis continued to spread Christianity.
Later, Saint Sarkis, together with his son Martiros, sought refuge with King Tiran of Armenia. Fearing the arrival of the wicked Julian, the king advised Saint Sarkis to flee Armenia. The saint then turned to the Persian king Shapur and took refuge there.
At that time, Julian attacked and devastated the place where Saint Sarkis was staying, which was under Shapur’s rule. Shapur sent Saint Sarkis to fight against Julian. With the truth of faith, he defended the land and preached to his army the true faith, the Most Holy Trinity, and the one Godhead.
Saint Sarkis and his son Martiros received an invitation from King Shapur to offer sacrifices in the royal pagan temple. The commander refused this proposal and even dared to insult the temple’s idols.
Through a plot, King Shapur had Saint Sarkis arrested, and his son Martiros kidnapped. In the face of this human injustice, Saint Sarkis did not lose heart. Instead, relying on Christ, he prayed continuously, fasted for three days, and said:
“O Lord, You are my God. With You, there is no weakness, my Lord Jesus Christ. You can save me from the hands of my enemies and return my son to me.”
Indeed, on the fourth day, a horseman brought Martiros and said:
“Seven soldiers from our army captured this boy. On the very day he was taken, they died, and disorder and calamity have not ceased in our army. Truly, this anger that has come upon us is because of this boy. If he is not returned to his father, our entire army will be destroyed. Behold, I have brought him here, but I do not know whose son he is. Show me his father, so that I may hand the boy over to him. Perhaps in this way God’s anger will cease from our army.”
In 362 A.D., Saint Sarkis was arrested again and was urged to renounce Christianity. When he remained steadfast in his faith, he was beheaded, and his son Martiros was put to death.
Their relics are honoured as holy every year on the feast of Saint Sarkis, receiving the faithful’s reverence. In perpetuating their memory, churches are built, and newborn children are baptized in their name.
Compiled By:
Rev. Fr. Datev Mikaelian